چرا کودک عصبانی می شود؟

عصبانیت کودکان را چطور کنترل کنیم

خشمگین شدن یک حس طبیعی است که همه ما در زندگی تجربه کرده‌ایم. آنچه مهم است کنترل عصبانیت و مهار کردن آن است. قدم اول برای این کار، شناخت این احساس است.

عصبانیت یک پاسخ دفاعی در برابر احساسات ناخوشایند است که در کودکان از مراحل اولیه رشد شروع شده و با توجه به دلیل عصبی بودن کودک ممکن است ادامه داشته باشد و در آینده، بر سلامتی روانی و جسمانی او تأثیرات مخربی برجای بگذارد. این رفتار ممکن است به دو صورت بروز کند:

  • به صورت رفتارهای پرخاشگرانه مثل داد و فریاد و پرتاب کردن چیزها
  • به صورت ناراحتی مثل گریه کردن و قهر کردن و یا لجبازی

سایر نشانه ها و رفتارهای رایج کودک عصبانی:

  دلیل عصبی بودن کودک
  • بیشتر وقتها آرامش خود را از دست می‌دهد و به شدت پرخاشگری می‌کند.
  • بسیار عجول و حساس است و قدرت تمرکز کمی دارد.
  • خیلی زود ناامید می‌شود.
  • معمولاً چهره‌ای بداخلاق و پراسترس دارد.
  • در فعالیتهای گروهی نقش کمرنگی دارد و از آن فراری است.
  • به سختی دوست و همبازی پیدا می کند.
  • همواره با والدین و اعضای خانواده مشاجره و مقابله می کند.
  • همیشه دیگران را مقصر رفتار بد خود می‌داند.
  • با پذیرفتن قوانین مشکل داشته و فقط قوانین خود را قبول دارد.

در پستهای دیگر در مورد عصبانیت کودک یک ساله و پرخاشگری کودک دوساله صحبت کرده‌ایم. در اینجا بطور کلی روند شکل‌گیری و دلایل عصبی شدن کودکان را بررسی کرده و سپس راهکارهایی برای آن ارائه می‌دهیم. همچنین به معرفی تعدادی بازی خلاقانه برای کاهش خشم نیز می‌پردازیم.
پس با ما همراه باشید.

عوامل ایجاد عصبانیت در کودکان

  دلیل عصبانیت کودکان

همانطور که گفتیم، رفتار پرخاشگرانه می‌تواند از مراحل رشد اولیه کودک شروع شود. در کودکان نوپا و پس از آن، همواره میل به استقلال در کودک وجود دارد. در این میان هر عاملی که جلوی این حس را بگیرد، معمولاً باعث بروز خشم و ناراحتی او می‌شود. این خشم می‌تواند به صورت فریاد و قشقرق، لجبازی و یا خشونتهای فیزیکی و حتی آسیب زدن به دیگران صورت گیرد.

پس بیایید دلایل این خشم را بدانیم تا بدانیم با عصبانیت کودکان چه کنیم :

  دلایل عصبی شدن کودکان
  1. محیط پر تنش و اتفاقات ناگوار: اولین الگوی کودکان در رفتار و بروز احساسات، والدین آنها هستند. عصبانیت به راحتی از والدین به فرزندان منتقل می‌شود و محیطی که دائماً درگیر جدال و خشونت والدین است، فرزند را مستعد پرخاشگری می‌کند. همچنین اتفاقات ناگواری مثل مرگ اعضای خانواده، جدایی والدین و یا شنیدن مداوم اخبار ناخوشایند، باعث ایجاد خشم و عصبانیت در کودک در سنین مختلف می‌شود. همچنین تغییر محل زندگی و … نیز میتواند در این امر تاثیرگذار باشد.
  2. عدم درک درست از محیط و بروز نادرست احساسات قوی خود: ناتوانی شناخت و درک محیط از دیگر دلایل عصبی شدن کودکان است که باعث ناامیدی کودک و بروز خشم او می‌شود تا این ناتوانی را حداقل برای خود پنهان کند.
  3. عدم توانایی در بیان خواسته‌ها و نداشتن مهارت کلامی کافی: این عامل بویژه در مورد کودکان در سن یک سالگی و حتی قبل‌تر صدق می‌کند که هنوز قادر به حرف زدن و انتقال پیامشان به والدین نیستند.
  4. ترس و احساس عدم امنیت: این ترس هم ممکن است جسمی باشد مثل ترس از آسیب فیزیکی و بدنی که معمولاً حین دعوا با کودکان دیگر و یا تنبیه بدنی والدین ایجاد می‌شود و هم می‌تواند روانی باشد مثل ترس از ترک والدین و یا عدم حمایت آنها که عمدتاً با تهدید ترک کردن والدین از سوی آنها در کودک بوجود می‌آید.
  5. مشکلات فیزیکی کودک: گاهی ناتوانی جسمی و یا مشکلات فیزیکی خاصی که در بعضی کودکان به صورت ارثی وجود دارد و یا بعدها بوجود آمده، عامل خشم و ناراحتی کودکان است که معمولاً با جمع‌‌گریزی و عصبی شدن در برخورد با دیگران بروز می‌کند.
  6. الگوهای غلط و پرخاشگرانه : علاوه‌بر والدین که الگوی اول کودکان هستند، تماشای فیلمها و یا خواندن داستانه‌ای خشن و پر استرس نیز بر روند عصبانی شدن کودک و تشدید آن اثر میگذارد.
  7. قرار گرفتن در موقعیت تحقیر و تمسخر: کودکانی که دائم از جانب دیگران مورد تمسخر قرار می‌گیرند و یا در مقابل انجام کارها به جای تشویق، با سرکوب و سرزنش مواجه می‌شوند، مستعد عصبانی شدن هستند. همچنین تحقیر شدن و مقایسه با دیگران نیز از عواملی است که اعتماد بنفس کودک را کاهش داده و باعث خشم و عصبانیت او در هنگام مواجهه با دیگران شود.

همچنین در این پستها بخوانید: دلایل عصبانیت کودک یک ساله و علت پرخاشگری کودک دوساله

با عصبانیت کودک چه کنیم ؟

با عصبانیت کودک چه کنیم

اولین قدم در برخورد با کودک عصبانی، سکوت و حفظ آرامش است. به هیچ وجه مقابله نکنید و جواب خشم او را با خشم و فریاد ندهید! در ادامه می‌توانید اقدامات زیر را انجام دهید:

۱- تغییر محیط و رفتن به مکانی آرام

بهترین کار این است که کودک از محیط تنش‌زا دور شده تا بتواند آرامش خود را بازیابد و دلیل ناراحتی خود را بازگو کند. برای کودکان کوچکتر هم این کار باید توسط والدین صورت گیرد تا هم موقعیت پرت کردن حواس او بوجود آید وهم کودک آرام شود.

با عصبانیت کودکان چه کنیم

۲- تشویق به رفتارهای مخالف خشونت

به جای سرزنش خشونت و عصبانیت کودک، رفتار مخالف آن را به او یادآوری کرده و تشویقش کنید آن را انجام دهد. مثلاً در هنگام عصبانیت در بازی با همسالان و دعوا بر سر اسباب بازی‌ها، به جای سرزنش از اینکه چرا دعوا کردی؟ از خوب بودن دوستی و قرض دادن اسباب بازیها و مشارکت در بازی و تشویق به آشتی کردن استفاده کنید. از طرفی آشنا کردن او با عواقب کارش هم روش خوبی است.

مثلاً اینکه بداند با عصبانیت یا خشونت باعث محرومیت خود از بازی با دوستان یا ناراحتی والدین می‌شود.

۳- اجازه دادن برای تخلیه انرژی و خشم و ناراحتی

به هیچ وجه کودک را از گریه کردن منع نکنید. اجازه بدهید با گریه خود را تخلیه کند و وقتی آرام شد، کم کم با او صحبت کنید تا دلیل عصبی بودن کودک را کشف کنید.

چگونه عصبانیت کودکان را کنترل کنیم

۴- یاد دادن راه‌های مقابله‌ای سالم و درست

در مواقعی که کودک آرام می‌شود سعی کنید راههای درست مقابله با خشم را به او بیاموزید.

برای مثال به جای سرزنش و دعوا، به او بگویید وقتی عصبانی می‌شود بهتر است زودتر آن مکان را ترک کند یا به جای کتک زدن و درگیری فیزیکی بهتر است از او بپرسیم چه راه‌ها و گزینه‌های دیگری در هنگام برخورد فیزیکی به ذهنش می‌رسد؟

همین درگیر کردن ذهن کودک به تفکر درمورد راه حل‌ها و گزینه‌های جایگزین، کمک فراوانی به کاهش شدت عصبانیت او می‌کند.

راهکارهای دیگر کاهش خشم کودک

  • کودک عصبانی را بازخواست نکنید. به جای آن با او همدردی کنید تا آرام شود.
  • اورا با کلمات ابراز خشم آشنا کنید تا بتواند در زمان بروز آن، از آنها استفاده کرده و علت خشم خود را توضیح دهد. مثلاً در پاسخ چرایی رفتارش بگوید: چون “عصبانی هستم” و یا “ترسیدم” و یا “کلافه” شدم .
  • کتاب‌های داستان متناسب با موضوع خشم را برایش تهیه کنید و در مواقع عصبانیت پیش رویش قرار دهید تا هم آرام شود و هم کمی فرصت فکر کردن بیابد.
  • خود را در موقعیت او قرار دهید و از زبان خود بگویید که اگر شرایط مشابهی رخ می‌داد شما چه می‌کردید.
  • محدود کردن زمان بازیهای کامپیوتری و خیره شدن به مانیتور و یا تماشای بیش از حد تلویزیون،  تاثیر زیادی بر جمع‌گریزی و دور شدن کودک از محیط‌های دوستانه و واقعی دارد. همچنین فعالیت بدنی و تحرک او را کاهش می‌دهد. 
چگونه عصبانیت کودک را کنترل کنیم

علاوه بر نکاتی که گفتیم، استفاده از بازی‌ها و تکنیک‌های ویژه‌ای نیز می‌تواند به کاهش خشم کودک عصبانی کمک کند. در ادامه چند بازی و روش خلاقانه را به‌عنوان راهکار معرفی می‌کنیم:

۸ بازی و روش خلاقانه برای کاهش خشم کودکان

نکته‌ای که در مورد این بازی‌های خلاقانه وجود دارد این است که کودک در موقع عصبانیت تمایل دارد فریاد بزند و اشیا و وسایلش را به هم بکوبد و پرتاب کند. باید یادمان باشد که او را منع نکنیم و ضمن اینکه مراقبیم به خودش و دیگران آسیبی نرساند، به او فرصت دهیم خشم خود را تخلیه کند. در این مواقع میتوانیم از یک‌سری ترفندها و بازی‌ها استفاده کنیم.

علت عصبی بودن کودک

خانه سازی و بازی‌های ساختنی گزینه خوبی هستند که در این مواقع برای تمامی گروه سنی کارساز و موثر است.
بازی‌ها و روش‌های دیگر را هم معرفی میکنیم. قطعاً همه شما با این بازی‌ها آشنا هستید و زین پس می توانید در زمان مناسب از آنها استفاده کنید:

۱- گل بازی و خمیربازی

این بازی که همراه با ساختن و شکل دادن به خمیر و گل رس همراه است، روش خوبی برای تخلیه روانی کودک است که او را آرام می‌کند. قالبهای آماده را کنار بگذارید و به او اجازه دهید هرشکلی که می‌خواهد درست کند و احساسش را نشان دهد. (راهنمای تهیه اسباب بازی)

۲- حباب سازی

این بازی علاوه‌بر هیجان و تحرکی که به کودک می‌بخشد، باعث تقویت تنفس و کشیدن نفس عمیق در هنگام باد کردن حباب‌ها می‌شود که در آرام کردن او موثر است.
این بازی برای کودکان بالای ۳ سال مناسب است.

  دلیل عصبی بودن کودک

۳- پاره کردن کاغذ باطله و روزنامه

همیشه مقداری کاغذ باطله و روزنامه قدیمی در دسترس کودک قرار دهید و بگویید هروقت عصبانی شد می‌تواند به سراغ آن رفته و آنها را پاره پاره کند. یک روش آسان و بدون هزینه برای تخلیه خشم.

۴- بازی پایکوبی و دویدن

به کودک خود بیاموزید که در هنگام عصبانیت می تواند پاهای خود را به زمین بکوبد تا عصبانیتش از پاهایش بیرون برود. یک روش ساده و کاربردی! یا اینکه بدود و با این کار خشم خود را بیرون بریزد تا پاهایش احساس سبکی کنند.

  دلیل عصبانیت کودکان

۵- باد کردن بادکنک

باد کردن بادکنک هم ایده خوبی برای تنفس عمیق و آرام کردن ضمنی کودک عصبانی است. به همراه آن، می‌توانید پس از باد کردن از او بخواهید آن را بترکاند تا حجم و صدای خشم تخلیه شده خود در بادکنک را بشنود و همین باعث فهم او از شدت خشم و دلیل عصبانیت کودکان می‌شود.

با عصبانیت کودک چه کنیم

۶- نوشتن خشم و علت آن روی کاغذ

برای کودکان بزرگتر که می‌توانند بنویسند، این روش بسیار خوبی است که علت خشم خود و احساس آن لحظه خود را بنویسند و در آخر می‌توانند برای خاتمه دادن به آن، نوشته خود را پاره و یا مچاله کنند تا از شر آن خلاص شوند.
برای کودکان کوچکتر هم این کار را میتوان با کمک والدین انجام داد. کودک بگوید و والدین بنویسند و در پایان آن را با بازی و حتی فریاد وهورا کشیدن، مچاله و نابود کنند.

۷- نقاشی کشیدن

بسیاری از کودکان با نقاشی کشیدن آرام شده و حواسشان از موقعیت قبلی به راحتی پرت می‌شود. همیشه ابزار مورد علاقه نقاشی را در دسترس او قرار دهید که در مواقع عصبانیت با این کار خود را آرام کرده و احساس خود را به تصویر بکشد.

با عصبانیت کودکان چه کنیم

۸- استفاده از بازی لاکپشت ماورا

این بازی هم یک بازی معروف در زمینه کنترل خشم است که بسیار از آن استفاده می‌شود. این بازی بر اساس داستانی در مورد یک لاکپشت کوچک است که همیشه عصبانی است و پدربزرگش سعی می‌کند با الگوها و روشهایی که به او پیشنهاد می‌دهد، این عصبانیت را کم کند.
با تعریف داستان مرحله به مرحله الگوهای پدربزرگ را به کودک انتقال میدهیم تا اوهم انجام دهد:

  • مرحله اول: صحنه را ترک کند تا آرام شود.
  • مرحله دوم: چند نفس عمیق بکشد.
  • مرحله سوم: دستش را روی شکمش بگذارد، نفس بکشد، ۳ ثانیه نفس خود را نگه داشته و بعد تخلیه کند.
  • مرحله چهارم: حال به این فکر کند که در آن لحظه عصبانیت، چه کارهایی می‌توانسته انجام دهد؟
  • مرحله پنجم: در نهایت کودک به جمع و گروه و محل عصبانیت بر‌می‌گردد.

سخن پایانی

  دلایل عصبی شدن کودکان

گاهی ممکن است عصبانیت و بیقراری کودک شما زمان زیادی ادامه یابد. در این موارد بهتر است با یک متخصص و مشاور حوزه کودک مشورت کرده و راهنمایی بگیرید؛ زیرا ممکن است دلایل عاطفی و رفتاری زیادی برای این عصبانیت وجود داشته باشد که با توجه به شرایط کودک شما باعث ایجاد خشم در او شده است.


-آیا کودک شما هم مدام عصبانی است؟
-شما از چه راهکارهایی برای مقابله با عصبانیت کودک خود استفاده می‌کنید؟ تجربیات و نظرات خود را با ما در میان بگذارید.


نوشته شده توسط بهناز شکویی


مطالب مرتبط با عصبانیت کودکان


    لینکهای دیگر

      دیدگاهتان را بنویسید

      نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *